Đây là phần không ai muốn đọc trước khi lên đường. Nhưng biết trước cơ chế là thứ giúp người ở thế yếu không rơi vào tình huống không lối thoát, và đó là lý do nó đáng được viết ra.
Vì sao có sự bất đối xứng
Tư cách của người đi theo gắn với quan hệ hôn nhân và với người bảo lãnh. Nếu quan hệ chấm dứt trước khi họ có tư cách độc lập, tư cách ấy có thể chấm dứt theo.
Sự bất đối xứng này là hệ quả của cách thiết kế, không phải ý đồ của ai. Nhưng nó tạo ra một tình thế mà người ở thế yếu cần biết trước.
Khi nó bị dùng làm công cụ
Doạ rút hồ sơ, doạ báo cơ quan, giữ giấy tờ, không cho liên lạc với bên ngoài. Đây là những hành vi đã được nhiều hệ thống pháp luật nhận diện.
Nếu bạn đang ở trong hoàn cảnh này, hãy biết rằng có cơ chế bảo vệ và có tổ chức hỗ trợ. Điều tệ nhất là tin rằng mình không còn lựa chọn nào.
Cơ chế bảo vệ
Nhiều nước cho phép người là nạn nhân của bạo lực gia đình tự nộp hồ sơ riêng để giữ tư cách, không cần sự tham gia của người bảo lãnh.
Các cơ chế này thường có yêu cầu về chứng cứ và có thời hạn. Hãy tìm tư vấn pháp lý ngay khi hoàn cảnh rõ ràng, vì thời hạn thường tính bằng tháng chứ không phải năm.
Khi hôn nhân chấm dứt không vì lỗi ai
Một số nước cũng có cơ chế cho trường hợp hôn nhân thật sự tồn tại nhưng đã chấm dứt, miễn là bạn chứng minh được nó từng là thật.
Đây là lý do việc lưu giữ bằng chứng về đời sống chung vẫn quan trọng, kể cả khi quan hệ đã kết thúc. Bộ bằng chứng ấy là thứ bảo vệ bạn.
Ba thứ nên luôn giữ
Bản sao mọi giấy tờ của chính bạn và của hồ sơ. Số hồ sơ và cách tự tra tiến độ. Và giấy tờ tuỳ thân bản gốc, không giao cho ai giữ.
Ba thứ này không thể hiện sự thiếu tin tưởng. Chúng là điều kiện để bạn tự đứng được, và người giữ được hồ sơ của mình luôn có nhiều lựa chọn hơn.
Tìm hỗ trợ tại chỗ
Hầu hết các nước có tổ chức hỗ trợ người nhập cư và đường dây nóng về bạo lực gia đình, nhiều nơi có dịch vụ bằng tiếng Việt.
Hãy lưu số điện thoại của những nơi này ngay khi sang, trước khi cần tới. Đây là việc mười phút mà có thể rất quan trọng về sau.
Đừng quyết một mình trong lúc hoảng
Trong giai đoạn khó, người ta dễ đưa ra quyết định lớn rất nhanh: bỏ về nước, ký một văn bản, hoặc từ bỏ tư cách. Những quyết định ấy thường không sửa lại được.
Hãy nói chuyện với ít nhất một người bên ngoài trước khi quyết: một luật sư, một tổ chức hỗ trợ, hoặc người thân ở nhà. Một cuộc trò chuyện trước khi hành động thường đủ để thấy rằng còn nhiều lựa chọn hơn mình nghĩ.
Cơ quan đại diện Việt Nam
Họ không can thiệp vào tư cách di trú của bạn ở nước đó, nhưng họ hỗ trợ về giấy tờ, giới thiệu luật sư, và liên hệ với gia đình ở Việt Nam.
Hãy lưu địa chỉ và số điện thoại của cơ quan đại diện tại nước bạn ở, cùng số đường dây nóng bảo hộ công dân.
Nói với gia đình ở nhà
Giữ liên lạc đều đặn với người thân ở Việt Nam ngay từ đầu, không phải chỉ khi có chuyện. Một người ở xa biết bạn đang sống thế nào là một lớp an toàn.
Và hãy để lại cho họ thông tin cơ bản: địa chỉ, số điện thoại, tên người bảo lãnh, và số hồ sơ. Trong tình huống khẩn, đó là những gì họ cần.
Giữ khả năng tự lo
Học ngoại ngữ, có một tài khoản ngân hàng riêng, và sớm có một nguồn thu nhập dù nhỏ. Ba điều này không liên quan tới việc bạn tin ai hay không.
Chúng là nền để bạn có lựa chọn trong mọi hoàn cảnh, kể cả hoàn cảnh tốt. Một người có thể tự lo được cho mình bước vào cuộc sống mới ở một vị thế khác hẳn.
Điều nên nói trước khi đi
Với gia đình có người sắp đi theo diện này, hãy nói về những điều trên một lần, bình tĩnh, như nói về bảo hiểm chứ không phải như một dự đoán xấu.
Người biết mình có quyền và biết tìm ai khi cần sẽ bước vào cuộc sống mới ở một vị thế khác hẳn. Đó là lý do cuộc trò chuyện này đáng có.
Hỏi đáp
Tôi có mất tư cách ngay khi ly hôn không?
Không tự động mất ngay, nhưng tư cách có thể không được gia hạn. Hãy tìm tư vấn pháp lý ngay khi tình huống rõ ràng.
Cần bằng chứng gì cho cơ chế bảo vệ?
Tuỳ nước, thường gồm hồ sơ y tế, báo cáo của cảnh sát, hoặc xác nhận của tổ chức hỗ trợ. Luật sư tại chỗ sẽ hướng dẫn cụ thể.
Chi phí luật sư thì sao?
Nhiều nước có dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí cho trường hợp này. Hãy hỏi tổ chức hỗ trợ người nhập cư tại địa phương.
Con tôi có bị ảnh hưởng không?
Tuỳ tư cách của các cháu và quy định của nước đó. Hãy nêu rõ hoàn cảnh có con khi tìm tư vấn.
